Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Rachunek prawdopodobieństwa

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2400-L2PPRP
Kod Erasmus / ISCED: 14.3 Kod klasyfikacyjny przedmiotu składa się z trzech do pięciu cyfr, przy czym trzy pierwsze oznaczają klasyfikację dziedziny wg. Listy kodów dziedzin obowiązującej w programie Socrates/Erasmus, czwarta (dotąd na ogół 0) – ewentualne uszczegółowienie informacji o dyscyplinie, piąta – stopień zaawansowania przedmiotu ustalony na podstawie roku studiów, dla którego przedmiot jest przeznaczony. / (0311) Ekonomia Kod ISCED - Międzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Kształcenia (International Standard Classification of Education) została opracowana przez UNESCO.
Nazwa przedmiotu: Rachunek prawdopodobieństwa
Jednostka: Wydział Nauk Ekonomicznych
Grupy: Przedmioty obowiązkowe dla II r. studiów licencjackich (Ekonomia) - program wspólny
Punkty ECTS i inne: 6.00 Podstawowe informacje o zasadach przyporządkowania punktów ECTS:
  • roczny wymiar godzinowy nakładu pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się dla danego etapu studiów wynosi 1500-1800 h, co odpowiada 60 ECTS;
  • tygodniowy wymiar godzinowy nakładu pracy studenta wynosi 45 h;
  • 1 punkt ECTS odpowiada 25-30 godzinom pracy studenta potrzebnej do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się;
  • tygodniowy nakład pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się pozwala uzyskać 1,5 ECTS;
  • nakład pracy potrzebny do zaliczenia przedmiotu, któremu przypisano 3 ECTS, stanowi 10% semestralnego obciążenia studenta.
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

obowiązkowe

Skrócony opis:

Kurs koncentruje się na fundamentalnych pojęciach i twierdzeniach rachunku prawdopodobieństwa, obejmując definicje zdarzeń losowych, własności funkcji rozkładu i gęstości oraz klasyczne metody obliczania prawdopodobieństwa. Studenci poznają modele dyskretne i ciągłe, uczą się obliczania wartości oczekiwanej i wariancji, analizują niezależność zdarzeń oraz rozmaite twierdzenia graniczne (m.in. prawo wielkich liczb, centralne twierdzenie graniczne). Na ćwiczeniach szczególny nacisk kładziony jest na umiejętność formułowania problemów probabilistycznych, poprawną interpretację wyników i zastosowania praktyczne, zwłaszcza w analizie danych, finansach, ekonometrii czy ubezpieczeniach.

Pełny opis:

Przedmiotem kursu są podstawowe pojęcia i metody rachunku prawdopodobieństwa, podzielone na cztery obszary tematyczne: zagadnienia wstępne, jednowymiarowe zmienne losowe, wielowymiarowe zmienne losowe oraz twierdzenia graniczne.

Szczególny nacisk położony jest na rozumienie narzędzi probabilistycznych w kontekście statystyki matematycznej i analizy modeli ekonomicznych.

Celem 15h wykładu jest wprowadzenie pojęć i definicji, omówienie twierdzeń oraz ich konsekwencji praktycznych.

Celem 30h ćwiczeń jest ugruntowanie wiedzy nabytej w trakcie wykładów i podczas samodzielnego studiowania literatury oraz nabycie praktycznych umiejętności stosowania omawianych metod przy rozwiązywaniu problemów z zakresu demografii, ekonomii i finansów.

W kolejnych blokach omawiane są następujące treści:

Blok I (zagadnienia podstawowe):

● Przestrzeń probabilistyczna: model doświadczenia, aksjomaty Kołmogorowa, własności. Wzór włączeń i wyłączeń. Schemat klasyczny. Prawdopodobieństwo geometryczne.

● Prawdopodobieństwo warunkowe. Wzór na prawdopodobieństwo całkowite i wzór Bayesa.

● Wzajemna niezależność zdarzeń; niezależność parami. Schemat Bernoulliego. Twierdzenie Poissona.

Blok II (jednowymiarowe zmienne losowe):

● Definicja zmiennej losowej o wartościach rzeczywistych. Rozkład prawdopodobieństwa. Rozkłady dyskretne (w tym: dwumianowy, geometryczny, Poissona) i ciągłe (w tym: jednostajny, wykładniczy, normalny).

Własności gęstości.

● Dystrybuanta i jej własności. Dystrybuanta a rozkład. Rozkład funkcij zmiennej losowej. Kwantyle.

● Charakterystyki liczbowe zmiennych losowych. Wartość oczekiwana dla zmiennej losowej dyskretnej i ciągłej, możliwości uogólnienia. Rozkład bez wartości oczekiwanej (Cauchy'ego).

● Wariancja. Wartości oczekiwane i wariancje dla najważniejszych rozkładów. Momenty. Współczynnik asymetrii, kurtoza. Analogiczne charakterystyki liczbowe próbki (średnia, wariancja, dystrybuanta empiryczna i kwantyle).

Blok III (wielowymiarowe zmienne losowe):

● Rozkład łączny zmiennych losowych (ciągłe i dyskretne wektory losowe). Wartość oczekiwana funkcji zmiennych losowych. Kowariancja. Współczynnik korelacji liniowej Pearsona (odniesienie do nierówności Schwarza).

● Niezależność zmiennych losowych. Kryteria niezależności dla rozkładów dyskretnych i ciągłych. Splot gęstości (rozkład sumy niezależnych zmiennych losowych). Niezależność a współczynnik korelacji. Wielowymiarowy rozkład normalny i jego własności.

● Rozkład warunkowy zmiennej losowej. Warunkowa wartość oczekiwana dla rozkładów dyskretnych i ciągłych.

Blok IV (twierdzenia graniczne):

● Nierówność Czebyszewa i pochodne.

● Zbieżność według prawdopodobieństwa i prawie na pewno. Prawa wielkich liczb (warianty słabe i mocne). Twierdzenie Gliwenki-Cantelliego.

● Twierdzenie de Moivre'a-Laplace'a. Centralne twierdzenie graniczne dla niezależnych zmiennych losowych o jednakowych rozkładach. Przykłady zastosowań.

Szacunkowy nakład pracy studenta: 6ECTS x 25h = 150h

(K) - godziny kontaktowe (S) - godziny pracy samodzielnej

wykład (zajęcia): 15h (K) 0h (S)

ćwiczenia (zajęcia): 30h (K) 0h (S)

kolokwium i egzamin końcowy: 5h (K) 0h (S)

konsultacje: 5h (K) 0h (S)

przygotowanie do ćwiczeń: 0h (K) 25h (S)

przygotowanie do wykładów: 0h (K) 5h (S)

przygotowanie do kolokwium: 0h (K) 15h (S)

przygotowanie do egzaminu: 0h (K) 15h (S)

praca w Moodle (quizy): 0h (K) 30h (S)

przygotowanie prezentacji: 0h (K) 5h (S)

Razem: 55h (K) + 95h (S) = 150h

Literatura:

Skrypt przedmiotu (obowiązkowy):

R. Adamczak i A. Osękowski, Wykład z Rachunku Prawdopodobieństwa WNE, (2012), udostępniany na platformie moodle

Literatura obowiązkowa:

J. Jakubowski, R. Sztencel, Rachunek prawdopodobieństwa dla (prawie) każdego. Wyd. II, SCRIPT, Warszawa 2002.

Literatura dodatkowa (w języku polskim):

W. Niemiro, Rachunek Prawdopodobieństwa i Statystyka Matematyczna. Szkoła Nauk Ścisłych, Warszawa 1999 (wybrane rozdziały)

Literatura dodatkowa (w języku angielskim):

C.M. Grinstead, J. L. Snell, Introduction to Probability, 2006

wersja online (GNU license) https://math.dartmouth.edu/~prob/prob/prob.pdf (wybrane rozdziały)

S.M. Ross, Introduction to Probability Models, Academic Press, 2019 (wybrane rozdziały)

D. Wackerly, W. Mendenhall, i R. Scheaffer. Mathematical statistics with applications,

Thomson Brooks/Cole, 2008 (wybrane rozdziały)

Efekty uczenia się:

Po ukończeniu przedmiotu, student:

W ZAKRESIE WIEDZY:

zna i rozumie podstawowe pojęcia i twierdzenia rachunku prawdopodobieństwa, które są wykorzystywane w statystyce, ekonometrii, finansach czy teorii ubezpieczeń (w szczególności: przestrzeń probabilistyczna, prawdopodobieństwo warunkowe, twierdzenie Bayesa, twierdzenie Poissona, zmienna losowa, dystrybuanta, rozkład dyskretny, rozkład ciągły, gęstość, wartość oczekiwana i inne momenty zmiennej losowej, rozkład łączny i rozkłady brzegowe zmiennych losowych, kowariancja, niezależność zmiennych losowych, splot gęstości, warunkowa wartość oczekiwana, nierówność Czebyszewa, zbieżność wg prawdopodobieństwa i prawie na pewno, prawa wielkich liczb, Centralne Twierdzenie Graniczne i twierdzenie de Moivre’a – Laplace’a;

zna podstawowe modele i rozkłady probabilistyczne (takie jak geometryczne modele prawdopodobieństwa, Schemat Bernoulliego, rozkład dwumianowy, rozkład geometryczny, rozkład Poissona, rozkład jednostajny, rozkład normalny, rozkład wykładniczy, rozkład Cauchy’ego), rozumie ich własności i specyfikę i wie, w jakich sytuacjach mogą mieć zastosowanie do opisu rzeczywistości;

zna i rozumie możliwości i ograniczenia prostych narzędzi (arkusze kalkulacyjne, programy obliczeniowe) przy analizie ciągłych i dyskretnych zmiennych losowych, oraz narzędzi sztucznej inteligencji w zagadnieniach probabilistycznych.

W ZAKRESIE UMIEJĘTNOŚCI:

potrafi opisać badany problem w terminach probabilistycznych i stosować podstawowe techniki rachunku prawdopodobieństwa do rozwiązywania problemów ekonomicznych (z teorii ubezpieczeń, finansów, mikroekonomii. demografii);

potrafi zaimplementować prosty eksperyment, zinterpretować wyniki uzyskane podczas modelowania zjawisk ekonomicznych i wyciągać wnioski; potrafi działać logicznie i precyzyjnie.

W ZAKRESIE KOMPETENCJI:

wykazuje się odpowiedzialnością i samokontrolą poprzez doświadczenie pracy zarówno w warunkach kontrolowanej jaki i niekontrolowanej samodzielności, przy szerokim wyborze dostępnych sposobów nabywania wiedzy;

jest gotów do systematycznej pracy m.in. dzięki formule kursu moodle i wymaganiom stawianym podczas ćwiczeń.

Metody i kryteria oceniania:

Uzyskanie zaliczenia przedmiotu wymaga spełnienia łącznie następujących warunków:

1. Obecności na ćwiczeniach (dopuszczalne dwie nieobecności w semestrze)

2. Zaliczenia ćwiczeń. Podstawą zaliczenia ćwiczeń jest:

a. Kolokwium (rozwiązywanie zadań + pytania teoretyczne, pisemne, 50p)

b. 10 quizów na platformie moodle (łącznie 30p, po 3p za quiz)

c. Prezentacja rozwiązania przydzielonego zadania na zajęciach (10p)

d. Aktywność na zajęciach, polegająca w szczególności na rozwiązywaniu zadań przy tablicy oraz udziale w dyskusji (10p).

Aby uzyskać zaliczenie ćwiczeń, należy uzyskać łącznie co najmniej 50% punktów możliwych do zdobycia.

3. Uzyskania co najmniej 40% punktów z egzaminu końcowego (rozwiązywanie zadań + pytania teoretyczne).

4. Uzyskania co najmniej 50% ze średniej ważonej wyniku punktowego z ćwiczeń (waga 40%) oraz egzaminu (waga 60%).

5. Egzamin końcowy składa się z egzaminu pisemnego oraz ustnego.

Skala ocen:

[0%-50%) – ndst

[50%-60%) – dst

[60%-70%) – dst+

[70%-80%) – db

[80%-90%) – db+

[90%-100%] – bdb

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2025/26" (zakończony)

Okres: 2025-10-01 - 2026-01-25
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Wykład, 15 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: (brak danych)
Prowadzący grup: Anna Janicka
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Egzamin

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2026/27" (w trakcie)

Okres: 2026-10-01 - 2027-01-24
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Wykład, 15 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arkadiusz Filip
Prowadzący grup: Witold Bednorz, Ewa Cukrowska-Torzewska, Arkadiusz Filip, Katarzyna Lada, Maria Ogonek, Kateryna Zabarina
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Egzamin
Uwagi:

Oprogramowanie

Arkusze kalkulacyjne (MSExcel/Google Sheets), programy obliczeniowe (typu WolphramAlpha), narzędzia sztucznej inteligencji

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych.
ul. Długa 44/50
00-241 Warszawa
tel: (+48) 22 55 49 126 https://www.wne.uw.edu.pl/
kontakt deklaracja dostępności mapa serwisu USOSweb 7.3.1.0-9 (897c2258-dirty) :: 2026-10-30