Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Historia Wielkiego Księstwa Litewskiego [2900-MK1-HISTWKS-KL] Semestr zimowy 2026/27
Wykład, grupa nr 1

Przejdź do planu zaznaczono terminy wyświetlanej grupy
To jest strona grupy zajęciowej. Jeśli szukasz opisu przedmiotu, zobacz stronę przedmiotu
Przedmiot: Historia Wielkiego Księstwa Litewskiego [2900-MK1-HISTWKS-KL]
Zajęcia: Semestr zimowy 2026/27 [2026Z] (w trakcie)
Wykład [WYK], grupa nr 1 [pozostałe grupy]
Termin i miejsce: Podana informacja o terminie jest orientacyjna. W celu uzyskania pewnej informacji obejrzyj kalendarz roku akademickiego lub skontaktuj się z wykładowcą (nieregularności zdarzają się przede wszystkim w przypadku zajęć odbywających się rzadziej niż co tydzień).
każdy poniedziałek, 13:15 - 14:45
sala 17
Pomuzealny jaki jest adres?
Terminy najbliższych spotkań: Daty odbywania się zajęć grupy. Prezentują informacje na podstawie zdefiniowanych w USOS terminów oraz spotkań.
Kliknij w datę by zobaczyć tygodniowy plan z zaznaczonym spotkaniem.
Data i miejsceProwadzący
2026-11-16 13:15 : 14:45 sala 17
Pomuzealny
2026-11-23 13:15 : 14:45 sala 17
Pomuzealny
2026-11-30 13:15 : 14:45 sala 17
Pomuzealny
2026-12-07 13:15 : 14:45 sala 17
Pomuzealny
2026-12-14 13:15 : 14:45 sala 17
Pomuzealny
Część spotkań jest ukryta - pokaż terminy wszystkich spotkań.
Liczba osób w grupie: 29
Limit miejsc: 30
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Prowadzący: Konrad Bobiatyński
Literatura:

S. Alexandrowicz, Rozwój kartografii Wielkiego Księstwa Litewskiego od XV do połowy XVIII wieku, Poznań 1989

U. Augustyniak, Historia Polski 1572-1795, Warszawa 2008

G. Błaszczyk, Dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do współczesności, t. I: Trudne początki, Poznań 1998

G. Błaszczyk, Dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do współczesności, t. II (1385-1569), Poznań 2002

K. Bobiatyński, W walce o hegemonię. Rywalizacja polityczna w Wielkim Księstwie Litewskim w latach 1667-1674, Warszawa 2016

O. Halecki, Dzieje unii jagiellońskiej, Kraków 1919-1920 (II wydanie: Warszawa 2013), t. 1-2

M. Jucas, Unia polsko-litewska, Toruń 2004

T. Kempa, Wobec kontrreformacji. Protestanci i prawosławni w obronie swobód wyznaniowych w Rzeczpospolitej w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII wieku, Toruń 2007

J. Kiaupienie, Z. Kiaupa, A. Kuncevicius, Historia Litwy, Warszawa 2007

Kultura Wielkiego Księstwa Litewskiego. Analizy i obrazy, wyd. zbiorowe, Kraków 2006

G. Lesmaitis, Wojsko zaciężne w Wielkim Księstwie Litewskim w końcu XV – drugiej połowie XVI wieku, Warszawa 2013

H. Lulewicz, Gniewów o unię ciąg dalszy, Warszawa 2002

A. Michałowska-Mycielska, Sejm Żydów litewskich (1623–1764), Warszawa 2014

J. Ochmański, Historia Litwy, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990

A. Rachuba, J. Kiaupiene, Z. Kiaupa, Historia Litwy. Dwugłos polsko-litewski, Warszawa 2008

A. Rachuba, Siły zbrojne Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVII wieku, „Przegląd Wschodni”, t. 3, 1994, z. 3

A. Rachuba, Wielkie Księstwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 1569-1763, Warszawa 2002

J. Tyszkiewicz, Tatarzy na Litwie i w Polsce. Studia z dziejów XIII-XVIII w., Warszawa 1989

D. Szulc, Dzieje unii polsko-litewskiej w latach 1482/1492-1569, Kraków-Warszawa 2004

H. Wisner, Rzeczpospolita Wazów, t. II-III, Warszawa 2004, 2008

A. Zakrzewski, Wielkie Księstwo Litewskie. Prawo – ustrój – społeczeństwo, Warszawa 2013

Zakres tematów:

1. Zajęcia wstępne – historiografia „lituanistyczna” polska, litewska i białoruska, podstawowe szkoły i ośrodki badawcze (Warszawa, Poznań, Toruń, Wilno, Kowno), główne syntezy, przegląd podstawowej literatury.

2. Terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVII w.: kształtowanie się i przemiany. Podziały administracyjne.

- rozbicie Rusi Kijowskiej po najazdach mongolskich;

- ekspansja pogańskiej Litwy na terytoria ruskie, obrona przed Zakonem Krzyżackim

- rola unii z Koroną (unia w Krewie i Lublinie) dla potencjału wojskowego i politycznego Litwy

- ekspansja na wschód; walka z Moskwą o hegemonię w Europie Wschodniej

- podziały administracyjne Litwy; wielka reforma Zygmunta Augusta 1565/1566; zob. G. Błaszczyk, Żmudź w XVII i XVIII wieku: zaludnienie i struktura społeczna, Poznań 1985; Geografia historyczna Wielkiego Księstwa Litewskiego: stan i perspektywy badań, Poznań 2007.

3. Społeczeństwo litewskie – stratyfikacja, uwarunkowania ekonomiczne, elity polityczne. Język urzędowy, prawo.

- system władzy w pogańskiej Litwie

- pojęcie narodu na Litwie w epoce nowożytnej

- przedstawienie elit społecznych: kniaziów i panów, ich pochodzenia i specyfiki jako grupy społecznej, uwarunkowania ekonomiczne. Rola unii w Horodle (1413)

- warstwa bojarska na tle polskiej szlachty. Aspekty prawne, polityczne i ekonomiczne.

- wpływ unii lubelskiej na procesy społeczne i „polonizację” społeczeństwa litewskiego

- specyfika kodeksów prawnych (statuty litewskie)

- ruch koekwacyjny pod koniec XVII w.

4. Struktura etniczna i wyznaniowa. Problem tolerancji wyznaniowej.

- struktura wyznaniowa i jej przełożenie na rolę polityczną (dominująca rola katolicyzmu, pozycja prawosławnych)

- rola reformacji w dziejach Litwy; zwrot kontrreformacyjny pod koniec XVI w.

- unia brzeska i jej wpływ na sytuację wyznaniową

- sytuacja wyznaniowa w Wilnie (zob. T. Kempa, Konflikty wyznaniowe w Wilnie od początku reformacji do końca XVII wieku, Toruń 2016

- mniejszości narodowe: Tatarzy, Żydzi, Karaimi, inne grupy etniczno-wyznaniowe (zob. Pod wspólnym niebem. Narody dawnej Rzeczypospolitej, red. M. Kopczyński i W. Tygielski, Warszawa 2010)

5. Kultura, architektura militarna i sakralna, sztuka.

- najważniejsze zabytki architektury i kultury materialnej sakralnej, militarnej i świeckiej Wielkiego Księstwa Litewskiego

- sfery wpływów (ruskich, krzyżackich, polskich), oddziaływanie cywilizacji zachodnioeuropejskiej

6. Parlamentaryzm litewski przed unią lubelską. Reformy Zygmunta Augusta.

- rola Rady Wielkoksiążęcej (Rady Panów); zob. L. Korczak, Litewska Rada Wielkoksiążęca w XV wieku, Kraków 1998

- sejm litewski w okresie przedunijnym

- rola wielkich reform – prawnych, sądowych, politycznych, wojskowych przeprowadzanych przez Zygmunta II Augusta w latach 1563-1566

7. Unia lubelska – geneza i postanowienia.

- uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne

- przebieg obrad sejmu lubelskiego 1569 r.

- analiza postanowień aktu lubelskiego

- inkorporacja Podlasia, Wołynia, Kijowszczyzny i Bracławszczyzny do Korony – postawa tamtejszych elit politycznych (zob. H. Litwin, Zjednoczenie narodów cnych: polskiego, litewskiego, ruskiego. Wołyń i Kijowszczyzna w Unii Lubelskiej, Warszawa 2019)

8. Walka Wielkiego Księstwa Litewskiego o pozycję w Rzeczypospolitej i rewizję postanowień unijnych do końca XVI w.

- ocena unii lubelskiej przez Litwinów

- program zmiany postanowień unijnych, rola III Statutu Litewskiego

- postawa Litwinów w czasie trzech pierwszych bezkrólewi

- atrybuty suwerenności litewskiej po unii lubelskiej

- status Inflant

9. Separatyzm czy partykularyzm – stosunek Litwy do Korony w pierwszej połowie XVIII w. (do Potopu Szwedzkiego).

- znaczenie pojęć (separatyzm, partykularyzm)

- rola birżańskiej linii Radziwiłłów w polityce litewskiej – opozycja Krzysztofa Radziwiłła „Pioruna” i Krzysztofa II, tzw. spisek orleański

- postaw litewskich elit politycznych podczas potopu szwedzkiego i moskiewskiego 1654-1660

- problem „zdrady Radziwiłłów” – Janusza i Bogusława (H. Wisner, Janusz Radziwiłł 1612–1655, Warszawa 2000; T. Wasilewski, Zdrada Janusza Radziwiłła w 1655 r. i jej wyznaniowe motywy, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 18 (1973), s. 125-147

10. Wobec Moskwy i Szwecji: kryteria wierności, patriotyzmu i politycznego oportunizmu podczas obcej okupacji (1654-1660).

- pojęcia zdrady i wierności w XVII w., specyfika litewska

- postawa społeczeństwa litewskiego wobec okupanta moskiewskiego w ujęciu geograficznym i chronologicznym

- polityka carska wobec ludności ziem podbitych

11. Wojsko litewskie i skarbowość

- organizacja, struktura i liczebność armii litewskiej

- hetmani i kadra oficerska: pochodzenie społeczne, skład etniczny, profesjonalizm

- wojsko jako narzędzie magnaterii w walkach wewnętrznych.

- udział armii litewskiej w najważniejszych kampaniach XVI-XVII w.

- skarb litewski: źródła dochodów, struktura wydatków (zob. A. Filipczak-Kocur, Skarbowość Rzeczypospolitej 1587-1648. Projekty – ustawy – realizacja, Warszawa 2006; A. Tyla, Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės iždas per dvidešimtmetį karą (1648-1667), Vilnius 2010).

12. Wielkie Księstwo Litewskie w okresie hegemonii rodów magnackich – na przykładzie „hegemonii pacowskiej” (1666-1682)

- specyfika litewskiego systemu politycznego w drugiej połowie XVII w.

- definicja systemu „hegemonii politycznej”, rola najważniejszych urzędów centralnych

- kariera rodu Paców za czasów Jana Kazimierza

- rola w historii Litwy kanclerza Krzysztofa Z. Paca i hetmana Michała K. Paca (zob. K. Bobiatyński, Michał Kazimierz Pac – wojewoda wileński, hetman wielki litewski. Działalność polityczno-wojskowa, Warszawa 2008; idem, W walce o hegemonię. Rywalizacja polityczna w Wielkim Księstwie Litewskim w latach 1667–1674, Warszawa 2016)

13. Wielkie Księstwo Litewskie pod rządami Sapiehów (1682-1700).

- system hegemonii sapieżyńskiej i jego porównanie z rządami Paców (zob. M. Sawicki, Dom sapieżyński 1666-1685. Droga do hegemonii w Wielkim Księstwie Litewskim, Opole 2016)

14. Test zaliczający

Metody dydaktyczne:

- wykład prowadzącego przy pomocy prezentacji multimedialnych i na koniec możliwość zadawania pytań przez studentów.

Metody i kryteria oceniania:

Podstawą do zaliczenia przedmiotu będzie test na ostatnich zajęciach w semestrze. Warunkiem dopuszczenia do testu będzie frekwencja na zajęciach na poziomie 80 procent (możliwe dwie nieobecności)

Uwagi:

Przedmiotem wykładu są najważniejsze zagadnienia polityczne, społeczne, wojskowe i kulturalne z historii Wielkiego Księstwa Litewskiego XVI-XVII w.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych.
ul. Długa 44/50
00-241 Warszawa
tel: (+48) 22 55 49 126 https://www.wne.uw.edu.pl/
kontakt deklaracja dostępności mapa serwisu USOSweb 7.3.1.0-9 (897c2258-dirty) :: 2026-10-30