Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Spartanie [2900-MK1-SSRK-OG] Semestr zimowy 2026/27
Wykład, grupa nr 1

Przejdź do planu zaznaczono terminy wyświetlanej grupy
To jest strona grupy zajęciowej. Jeśli szukasz opisu przedmiotu, zobacz stronę przedmiotu
Przedmiot: Spartanie [2900-MK1-SSRK-OG]
Zajęcia: Semestr zimowy 2026/27 [2026Z] (w trakcie)
Wykład [WYK], grupa nr 1 [pozostałe grupy]
Termin i miejsce: Podana informacja o terminie jest orientacyjna. W celu uzyskania pewnej informacji obejrzyj kalendarz roku akademickiego lub skontaktuj się z wykładowcą (nieregularności zdarzają się przede wszystkim w przypadku zajęć odbywających się rzadziej niż co tydzień).
każdy wtorek, 9:45 - 11:15
sala 17
Pomuzealny jaki jest adres?
Terminy najbliższych spotkań: Daty odbywania się zajęć grupy. Prezentują informacje na podstawie zdefiniowanych w USOS terminów oraz spotkań.
Kliknij w datę by zobaczyć tygodniowy plan z zaznaczonym spotkaniem.
Data i miejsceProwadzący
2026-11-17 09:45 : 11:15 sala 17
Pomuzealny
2026-11-24 09:45 : 11:15 sala 17
Pomuzealny
2026-12-01 09:45 : 11:15 sala 17
Pomuzealny
2026-12-08 09:45 : 11:15 sala 17
Pomuzealny
2026-12-15 09:45 : 11:15 sala 17
Pomuzealny
Część spotkań jest ukryta - pokaż terminy wszystkich spotkań.
Liczba osób w grupie: 48
Limit miejsc: 50
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Prowadzący: Ryszard Kulesza
Literatura:

E. Wipszycka, B. Bravo, M. Węcowski, A. Wolicki, Historia starożytnych Greków oraz R. Kulesza, Sparta w V-IV w. p.n.e. Dalsze lektury poniżej oraz na poszczególnych wykładach w zależności od problematyki oraz indywidualnych zainteresowań uczestników.

O Sparcie generalnie - E. Baltrusch, Sparta: Geschichte, Gesellschaft, Kultur, München 1998; A.J. Bayliss, The Spartans, Oxford 2020; P. Cartledge, Sparta and Lakonia. A Regional History 1300−362 B.C., London 1979; J. Christien J., F. Ruzé, Sparte. Géographie, mythes et histoire, Paris 2007; 427. M. Clauss, Sparta. Eine Einführung in seine Geschichte und Zivilisation, München 1983; L.F. Fitzhardinge, The Spartans, London 1980; J.T. Hooker, The Ancient Spartans, London 1980; A.H.M. Jones, Sparta, Cambridge 1964 (2 ed.); E. Lévy, Sparte: Histoire politique et sociale jusqu’à la conquête romaine, Paris 2003; S. Link, Der Kosmos Sparta: Recht und Sitte in klassischen Zeit, Darmstadt 1994; H. Michell, Sparta, Cambridge 1952; N. Richer, Sparte. Cite des arts, des armes et des lois, Paris; L. Thommen, Sparta: Verfassungs- und Sozialgeschichte einer griechischen Polis, Stuttgart 2003; K- W. Welwei, Sparta: Aufstieg und Niedergang einer antiken Grossmacht, Stuttgart 2004.R. Kulesza, Sparta w V i IV w. p.n.e., Warszawa 2003; R. Kulesza, Starożytna Sparta, Poznań 2003; R. Kulesza, Sparta: History, State and Society, Berlin 2022.

Społeczeństwo- szczególnie S. Hodkinson S., Property and Wealth in Classical Sparta, Swansea 2000. Ponadto literatura wymieniona wyżej. Zob. też R. Kulesza, Spartańska oliganthropia, „Przegląd Historyczny” 2002, 1−17; R. Kulesza, "Citizenship and the Spartan kosmos" w: Citizenship in Antiquity: Civic Communities in the Ancient Mediterranean, London 2023, 209-225.

O helotach – J. Ducat, Les hilotes, Paris 1990; T.J. Figueira, Helotage and the Spartan Economy, w: (ed.) A. Powell, A Companion to Sparta, 2, Hoboken, NJ- Oxford, 565−595; (ed.) N. Luraghi, S.E. Alcock, Helots and Their Masters in Laconia and Messenia: Histories, Ideologies, Structures, Washington (D.C.) 2003, 248−286; D. Lotze, Metaxy eleutheron kai doulon. Studien zur Rechtsstellung unfreier Landbevolkerungen in Griechenland bis zum 4. Jhdt. v. Chr., Berlin 1959; N. Luraghi, The Ancient Messenians. Constructions of Ethnicity and Memory, Cambridge 2008; N. Luraghi, S.E. Alcock (ed.), Helots and Their Masters in Laconia and Messenia, Washington (D.C.) 2003.

O periojkach - J.M. Hall, Sparta, Lakedaimon and the Nature of Perioikic Dependency, w: (ed.) P. Flensted- Jensen, Further Studies in the Ancient Greek Polis, Stuttgart 2000, 73−89; G.Shipley, Perioikos: The Discovery of Classical Lakonia, w: (ed.) J.M. Sanders, Philolakon: Lakonian Studies in Honour of Hector Catling, London 1992, 211−226; G. Shipley, ‘The Other Lakedaimonians’: the Dependent Perioikic Poleis of Laconia and Messenia, w: (ed.) M.H. Hansen, The Polis as an Urban Centre and as a Political Community, Copenhagen 1997, 189−281; J. Ducat, Le statut des périeques lacédémoniens, „Ktèma” 33, 2008, 1−86; J. Ducat, The Perioikoi, w: (ed.) A. Powell, A Companion to Sparta, 2, Hoboken, NJ-Oxford, 596−614.

O królach – P. Carlier, La Royauté en Gréce avant Alexandre, Strasbourg 1984 (O królach spartańskich 240−324); A. Luther, Könige und Ephoren: Untersuchungen zur spartanischen Verfassungsgeschichte, Frankfurt 2004.

O geruzji i gerontach – F. Schulz., Die homerischen Räte und die spartanische Gerusie, Berlin 2011; N. Birgalias N., La Gerousia et les gerontes de Sparte, „Ktèma” 32, 2007, 341−349; E. David, Old Age in Sparta, Amsterdam 1991; R. Kulesza, Spartan Gerontocracy?, „Przegląd Humanistyczny” 2, 2013, 25−36.

O eforach – N. Richer N., Les éphores. Etudes sur l’histoire et sur l’image de Sparte (VIIIème- IIIème siècles avant Jésus- Christ), Paris 1998; A. Luther, Könige und Ephoren: Untersuchungen zur spartanischen Verfassungsgeschichte, Frankfurt 2004; S. Witkowski, Der Ursprung des Ephorats, w: La Pologne au VII-e Congres international des sciences historiques, I, Varsovie 1933, 19−27; S. Witkowski, Die spartanische Heeresgliederung und der Ursprung des Ephorats, „Eos” 35, 1934, 73−87.

Polityka R. Kulesza, Spartan Politics in Action, w: "Καθηγητής: studies in ancient history, warfare and art presented to Nick Sekunda on his seventieth birthday", Wiesbaden 2023, 41-56.

O rodzinie – R. Kulesza R., Spartan gamos in the Classical Period, „Palamedes” 3, 2008, 135−166.

O inspekcji niemowląt – M. Huys, The Spartan Practice of Selective Infanticide and its Parallels in Ancient Utopian Tradition, „Ancient Society” 27, 1996, 47−74; S. Link, Zur Aussetzung neugeborener Kinder in Sparta, „Tyche” 13, 1998, 153−164; P. Roussel, L’exposition des enfants a Sparte, „REA” 45, 1, 1943, 5−17; R. Kulesza, Inspection of Infants in Ancient Sparta, „Antiquitas” 31, 2010, 5−20.

O kobietach – P. Cartledge, Spartan Wives: Liberation or Licence?, „CQ” 31, 1, 1981, 84−105; M.H. Dettenhofer, Die Frauen von Sparta: Gesellschaftliche Position und politische Relevanz, „Klio” 75, 1993, 61−75; 1695. S.B. Pomeroy, Spartan Women, Oxford 2002; L. Thommen., Spartanische Frauen, „MH” 56, 3, 1999, 129−149; A. Wolicki, Women and Sport in Classical Sparta – Myth and Reality, w: (ed.) R. Kulesza, N. Sekunda, Studies on Ancient Sparta, Gdańsk 2020, 29−56; B. Zweig, The Only Women Who Give Birth to Men: A Gynocentric, Cross-Cultural View of Women in Ancient Sparta, w: (ed.) M. DeForest, Woman’s Power, Man’s Game. Essays on Classical Antiquity in Honor of Joy K. King, Wauconda, Il. 1993, 32−53; R. Kulesza, The Women of Sparta, „Anabasis” 4, 2013, 7−36.

O wychowaniu – N. Birgalias N., L’Odyssee de l’education spartiate, Athens 1999; P. Cartledge, A Spartan Education, w: Apodosis. Essays Presented to Dr. W.W. Cruickshank to Mark His Eightieth Birthday, St.Paul’s School (London) 1992, 10−19; J. Ducat, Perspectives on Spartan Education in the Classical Period, w: (ed.) S. Hodkinson, A. Powell, Sparta. New Perspectives, London 1999, 43−66; J. Ducat, Spartan Education: Youth and Society in the Classica Period, Swansea 2006; N.M. Kennell, The Gymnasium of Virtue. Education and Culture in Ancient Sparta, Chapel Hill- London 1995.

O syssitiach - Figueira T.J., Mess Contributions and Subsistence at Sparta, „TAPhA” 114, 1984, 87−109; Foxhall R., Forbes J., Sitometreia. The Role of Grain as a Staple Food in Classical Antiquity, „Chiron” 12 (1982), 41−90; Kokoszko M., Melas zomos (μέλας ζωμός), or on a Certain Spartan Dish. A Source Study, w: (ed.) R. Kulesza, N. Sekunda, Studies on Ancient Sparta, Gdańsk 2020, 9−28; 1179. Lavrencic 1988 – Lavrencic M., Andreion, „Tyche” 3, 1988, 147−161; Lavrencic M., Spartanische Küche. Das Gemeinschaftsmahl der Männer in Sparta, Bohlau 1992; Wees van H., The Common Messes, w: (ed.) A. Powell, A Companion to Sparta, 1, Hoboken, NJ-Oxford, 236−268.

O spartańskiej armii - J.F. Lazenby, The Spartan Army, Warminster 1985 (Armia spartańska, Wydawnictwo Napoleon V, 2025); N. Sekunda, The Spartan Army, Oxford 1998 (Armia spartańska, Wydawnictwo Napoleon V, 2016); S. Hodkinson, Was Classical Sparta a Military Society?, w: (ed.) S. Hodkinson, A. Powell, Sparta and War, Swansea 2006, 111−162; T. Makólski-Świercz, Spartan Army in the Reignof Agesilaos II, PhD dissertation, Uniwersytet Wrocławski/ University of Liverpool 2019.

O stosunku do tresantes – J. Ducat, The Spartan ‘Tremblers’, w: (ed.) S. Hodkinson, A. Powell, Sparta and War, Swansea 2006, 1−55; V. Ehrenberg, Tresantes, RE 1937, col. 2292−2297; N. Loraux, La ‘belle mort’ Spartiate, „Ktema” 2, 1977, 105−120 =eadem, The Experiences of Tiresias. The Feminine and the Greek Man, Princeton 1995, 63−74; R. Kulesza, Męstwo i tchórzostwo w systemie prawnym i obyczajach starożytnej Sparty, w: (red.) H. Kowalski, M. Kuryłowicz, Contra leges et bonos mores. Przestępstwa obyczajowe w starożytnej Grecji i Rzymie, Lublin 2005, 177−192; R. Kulesza, ‘With the Shield or Upon it’. Military Death and Cowardice in Sparta, Akme. Studia historica 2, 2008, 1−32; B. Burliga, Did They Really Return upon Their Shields? The Hybris of the Spartan Hoplites at Lechaeum, 390 BC, w: (ed.) N. Sekunda, B. Burliga, Iphicrates, Peltasts and Lechaeum, Gdańsk 2014, 66−83.

O Związku Peloponeskim – Ch. Wolff, Sparta und die peloponnesische Staatenwelt in archaischer und klassischer Zeit, München 2010; A. Wolicki, Spartan symmachy in the sixth and fifth centuries BCE, Warsaw 2018 [polska wersja 2012].

Recepcja – Europa N. Tigerstedt, The Legend of Sparta in Classical Antiquity, Stockholm, vol I., 1965, II, 1974, III [index] 1978; E. Rawson, The Spartan Tradition in European Thought, Oxford 1969; (red.); S. Hodkinson, I. Macgregor Morris, Sparta in Modern Thought: Politics, History and Culture, The Classical Press of Wales 2012

Recepcja – Polska T. Sinko, Hellada i Roma w Polsce, Lwów 1933; S. Stabryła, Hellada i Roma w literaturze polskiej w latach 1976-1990, Kraków 1996; (red.) M. Borowska, M. Kalinowska, J. Speina, K. Tomaszuk, Sparta w kulturze polskiej. Część I: Model recepcji, spojrzenie europejskie, konteksty greckie, Warszawa 2014; (red.) M. Baranowska, D. Kaja, M. Kalinowska, J. Speina, Sparta w kulturze polskiej. Część II: Przekroje, syntezy, konteksty, Warszawa 2015; J. Axer, Sparta Polonorum. Paradoksy ciągłości i nieciągłości. Rozmowa z Jerzym Axerem, (red.) M. Borowska, M. Kalinowska, J. Speina, K. Tomaszuk, Sparta w kulturze polskiej. Część I: Model recepcji, spojrzenie europejskie, konteksty greckie, Warszawa 2014, 485. Zob też m.in. A. Grześkowiak- Krwawicz, Wizerunek Sparty w myśli politycznej Rzeczpospolitej Oboga Narodów, w: (red.) M. Borowska, M. Kalinowska, J. Speina, K. Tomaszuk, Sparta w kulturze polskiej. Część I: Model recepcji, spojrzenie europejskie, konteksty greckie, Warszawa 2014, 25−44; J. Speina, Reminiscencje spartańskie w poezji polskiej XX wieku [w:] (red.) M. Borowska, M. Kalinowska, J. Speina, K. Tomaszuk, Sparta w kulturze polskiej. Część I: Model recepcji, spojrzenie europejskie, konteksty greckie, Warszawa 2014, 273−312.

O „narodowych Termopilach” – R. Kulesza, Marathon and Thermopylae in the memoire collective, "Anabasis. Studia classica et orientalia" 2, 2011, 33-39 oraz szerzej idem, Termopile w Polsce i na świecie. Próba rekonesansu [w:] (red.), M. Borowska, M. Kalinowska, J. Speina, K. Tomaszuk, Sparta w kulturze polskiej, Warszawa 2014, 383-410.=Studies in Greek History, „Akme. Studia historica” 16/2017, Warsaw 2017, 423-464.

Zakres tematów:

Wykład opowiada o starożytnych Spartanach oraz o „Spartanach”, wytworze ludzkiej wyobraźni, od starożytności po czasy najnowsze. O zmieniającym się obrazie Sparty i jej wpływie na imaginarium różnych epok i miejsc na świecie. O wpływie świata zewnętrznego i późniejszego na wizerunek antycznej Sparty, kraju dzielnych wojowników, gotowych oddać życie za ojczyznę, zadowalających się „spartańskimi” warunkami życia, odbywających „spartańskie” wychowanie, wysławiających się „lakonicznie”, wracających z wojny „z tarczą albo na tarczy”, zdyscyplinowanych i posłusznych prawom …

Część Pierwsza

1. Zarys problematyki. Ogólne wprowadzenie w koncepcję wykładu oraz w dzieje Sparty - wybrane zagadnienia.

2. Świat greckich poleis.

Część Druga Kiedy Sparta była Spartą. Panorama społeczeństwa i państwa spartańskiego

1. Sparta i "Sparta" - podstawowe źródła i problemy.

2. Spartański krajobraz społeczny (Społeczeństwo spartańskie (Spartiaci, periojkowie, heloci, ale także inni - niewolnicy, wyzwoleni heloci, neodamodeis, hypomeiones, mothakes)).

3. Spartańskie państwo i armia (główne instytucje państwa spartańskiego i interakcje między nimi. Świat wojny. Organizacja wojska. Bohaterowie i tchórze. Chwile chwały i klęski – Termopile, Plateje …).

4. Lakońska diaita jako element spartańskiego kosmosu (Spartańska rodzina. Kobiety. Spartańskie wychowanie (agoge). Wspólne posiłki (syssitie). Spartańska kuchnia. Rozrywki Spartan

Część Trzecia Narodziny, rozkwit i upadek potęgi. Miejsce w świecie poleis.

Spartańskie państwo in action (Dzieje polityczne, rola jednostki, wielcy Spartanie – Likurg, Kleomenes, Leonidas, Agesilaos …). Późniejsze dzieje Sparty (ogólny zarys obejmujący czasy hellenistyczne i rzymskie, aż do współczesności)

Część IV „Sparta” w europejskim, polskim i światowym imaginarium od końca starożytności po czasy nam współczesne

Narodziny mitu. Miraż spartański, legenda spartańska, Sparta bajeczna.

Sparta rediviva w Europie od Szekspira do "Leonidasa" Richarda Glovera (1737), Georga Byrona, Thomasa Daviesa, "Nation Once Again" (1844), "Termopil" Konstandinosa Kawafisa (1903), "Hot Gates" Williama Goldinga (1965)...

Polska Sparta w XVI-XVIII w. (Andrzej Frycz Modrzewski, Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Kasper Siemek, „Matka Spartanka” Kniaźnina (1787)).

Sparta XIX wieku (m.in. Jan Czeczot, Juliusz Słowacki („Grób Agamemnona” 1839, tragedia "Agezylausz" (1844 r.), Cyprian Norwid („Tyrtej” (1865-1866), „Epimenides” (1854), Teofil Lenartowicz („Tyrteusz” (1848), Władysław L. Anczyc („Tyrteusz” (1861)), Adam Pajgert („Kadmeia” (1863)), Felicjan Medard Faleński („Termopile” (1870), Tadeusz Miciński („Termopile polskie” (1914).

Sparta XX-XXI w. – m.in. Stanisław Ryszard Dobrowolski (Pożegnanie Termopil (1927); Termopile; Kazimierz Wierzyński (Spartanin 1927); Konstanty Ildefons Gałczyński (Pieśń o żołnierzach z Westerplatte); Leopold Lewin Nowe Termopile, 1941); Tadeusza Różewicza (Termopile polskie (1947)).

Sparta w kulturze masowej i Globalizacja mitu spartańskiego zwłaszcza od końca XX w., szczególnie w związku z filmową karierą Sparty, poczynając od „300 Spartan” Rudolpha Maté (1962), a zwłaszcza w związku z filmem „300” Zacka Snydera (2007). Starcie cywilizacji, komunistycznego Wschodu i kapitalistycznego Zachodu (zwłaszcza Ameryki), nawiązania do aktualnej sytuacji. Od Sparty w sferze zainteresowania FBI do Wyspy Węży…

„Termopilizacja” bitew na świecie i w Polsce (Węgrów 1863, Zadwórze 1920, Dytiatyn 1920, Wizna 1939 i prawie pięćdziesiąt innych miejsc na ziemiach polskich). Kariera epitafium termopilskiego na świecie i w Polsce (na pomniku Felixa Eboué (gubernator Czadu) w Cayenne w Gujanie francuskiej; Isandlwana w RPA - „afrykańskie Termopile” (1879); na niemieckim cmentarzu wojennym w Langermarck (1914-1918); epitafium termopilskie w Loncin we Flandrii na grobie 550 Belgów (1914; Olszynka Grochowska (25 lutego 1831 r.) i kilkadziesiąt innych miejsc w Polsce).

Lista tematów nie musi ściśle odpowiadać kolejności wykładów. Wskazano najważniejsze zagadnienia, które zostaną omówione w trakcie semestru.

Metody dydaktyczne:

Wykład

Metody i kryteria oceniania:

Sprawdzian pisemny na koniec semestru. Pytania zostaną wybrane spośród pytań, które będą podawane na wykładzie. Dopuszczalne są 3 nieobecności. Nie ma możliwości nagrywania wykładu.

Uwagi:

prof. Ryszard Kulesza

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych.
ul. Długa 44/50
00-241 Warszawa
tel: (+48) 22 55 49 126 https://www.wne.uw.edu.pl/
kontakt deklaracja dostępności mapa serwisu USOSweb 7.3.1.0-9 (897c2258-dirty) :: 2026-10-30